پاسخ کوتاه
اختلال یادگیری خاص زمینه‌ای عصبی‌رشدی دارد. سابقه خانوادگی می‌تواند احتمال آن را بالا ببرد و تشخیص به الگوی دشواری کودک در خواندن، نوشتن یا ریاضی وابسته است. اگر مشکل بارها تکرار می‌شود، با وجود کمک متناسب ادامه دارد و روی کار درسی اثر می‌گذارد، ارزیابی تخصصی ارزش دارد. در این ارزیابی فرصت آموزش، زبان تدریس، بینایی و شنوایی، توجه و وضعیت هیجانی کودک هم بررسی می‌شوند.
ریشه‌های اختلال یادگیری در کودکان چیست؟
زمینه خانوادگی و نقش ژنتیک
اختلال یادگیری در بعضی خانواده‌ها بیشتر دیده می‌شود. هنگام گرفتن شرح حال، تجربه‌های خودتان و دیگر اعضای خانواده را هم در نظر بگیرید. شاید کسی در مدرسه به سختی روخوانی می‌کرده، برای املا بیشتر از هم‌کلاسی‌هایش وقت می‌گذاشته یا هنوز خواندن متن طولانی برایش کند و پرزحمت است. این سابقه برای متخصص سرنخ است. تصمیم درباره نیاز فرزند شما به حمایت، بر اساس مهارت‌ها و شرایط خود او گرفته می‌شود.
اگر در خانواده کسی تشخیص رسمی نگرفته، باز هم می‌توانید تجربه‌ها را توصیف کنید. مثلاً بگویید «خودم در دبستان برای خواندن کلمات تازه مکث زیادی داشتم.» توضیح یک تجربه واقعی از حدس‌زدن نام اختلال به ارزیابی بیشتر کمک می‌کند. [۱][۲]
رشد مهارت‌های پایه خواندن، نوشتن و ریاضی
برای روخوانی، کودک باید رابطه حرف و صدا را یاد بگیرد و بتواند صداها را به هم وصل کند تا واژه را بخواند. بعضی کودکان با نارساخوانی در همین بخش به کمک بیشتری نیاز دارند. در نوشتن، ممکن است مشکل اصلی در املا، جمله‌سازی یا نظم‌دادن به متن باشد. در ریاضی هم ممکن است درک مقدار و رابطه عددها، به‌خاطر سپردن بعضی محاسبه‌های پایه یا انتخاب راه‌حل دشوار باشد.
مقایسه دو تکلیف به فهم الگو کمک می‌کند. کودکی که داستان شنیده‌شده را دقیق تعریف می‌کند اما در خواندن همان داستان مکث دارد، ممکن است ابتدا به بررسی مهارت روخوانی نیاز داشته باشد. کودکی که خودش متن را روان می‌خواند و باز هم نمی‌تواند نکته اصلی را توضیح دهد، الگوی دیگری نشان می‌دهد. متخصص برای هر الگو سؤال‌ها و نمونه‌های متفاوتی را بررسی می‌کند. [۲][۳]
سابقه تولد و رشد کودک
سابقه تولد زودرس و اطلاعات مربوط به رشد و سلامت کودک را در جلسه ارزیابی مطرح کنید. در پژوهش‌ها، کودکان متولدشده پیش از موعد در سطح گروهی بیشتر با بعضی دشواری‌های خواندن و ریاضی روبه‌رو شده‌اند. برخی مواجهه‌های دوران جنینی هم با افزایش احتمال مشکلات یادگیری ارتباط دارند. سابقه رشد در کنار اطلاعات مدرسه و ارزیابی مهارت‌های فعلی کودک بررسی می‌شود. [۱][۶]
برای انتخاب قدم اول با مشاور ۴۲ تماس بگیرید
پایه تحصیلی فرزندتان و یک مثال از مشکل را بگویید. مثلاً «کلاس سوم است و بیشتر هنگام خواندن کلمات تازه گیر می‌کند.» از مرکز بپرسید برای بررسی این الگو باید با چه متخصصی صحبت کنید و چه نمونه‌هایی همراه داشته باشید.
چه عواملی می‌توانند شبیه اختلال یادگیری دیده شوند؟
وقفه در آموزش و آشنایی با زبان تدریس
اگر افت درسی بعد از غیبت طولانی، جابه‌جایی مدرسه یا تغییر زبان تدریس شروع شده، معلم می‌تواند مشخص کند کودک کدام آموزش‌ها را از دست داده یا در فهم کدام واژه‌ها مشکل دارد. برای مثال، شاید کودک جمع را درست انجام دهد ولی هنوز معنی واژه «باقی‌مانده» را در یک مسئله نفهمد. کمک آموزشی در چنین وضعیتی باید روی همان بخش متمرکز شود.
در خانواده‌ای که بیش از یک زبان استفاده می‌شود، توضیح بدهید کودک هر زبان را کجا و از چه زمانی استفاده کرده و خواندن و نوشتن را به کدام زبان آموخته است. این اطلاعات به متخصص کمک می‌کند سابقه آموزش و میزان آشنایی با زبان را در تفسیر نتیجه در نظر بگیرد. [۲][۷]
بینایی، شنوایی، توجه و اضطراب
اگر فرزندتان در کلاس برای دیدن تخته یا شنیدن دستورها مشکل دارد، این مشاهده را با معلم و پزشک کودک در میان بگذارید. بررسی بینایی و شنوایی به روشن‌شدن موانعی کمک می‌کند که روی دنبال‌کردن درس اثر می‌گذارند. بگویید دشواری چه زمانی بیشتر است. مثلاً آیا کودک وقتی دستورها شفاهی گفته می‌شوند بیشتر جا می‌ماند یا با نسخه مکتوب هم همان مشکل را دارد؟
اضطراب و اختلال کم‌توجهی‌ـ‌بیش‌فعالی (ADHD) می‌توانند روی عملکرد درسی اثر بگذارند و گاهی همراه با اختلال یادگیری دیده می‌شوند. فرق مهم برای ارزیابی این است که مشکل در چه تکلیفی و در چه محیطی رخ می‌دهد. متخصص می‌پرسد کودک هنگام روخوانی، بازی، انجام دستورهای روزمره و کار در کلاس چگونه توجهش را حفظ می‌کند و آیا نگرانی او به موقعیت خاصی مثل خواندن جلوی جمع محدود است. [۲][۴]
زمان شروع مشکل هم اطلاعات مهمی می‌دهد
گاهی خانواده می‌گوید «تا پارسال با تکلیف‌ها کنار می‌آمد، اما امسال هر شب برای درس‌خواندن مشکل داریم.» بررسی کنید چه چیزی در تکلیف‌ها تغییر کرده است. شاید متن‌ها بلندتر شده‌اند، معلم انتظار دارد کودک سؤال‌ها را خودش بخواند یا پاسخ‌ها باید در چند جمله نوشته شوند. بعضی دشواری‌های یادگیری زمانی آشکارتر می‌شوند که نیازهای درسی بالاتر می‌روند. به متخصص بگویید آیا قبلاً هم برای همان مهارت به وقت یا کمک بیشتری نیاز بوده است.
اگر تغییر ناگهانی بوده، به معلم و پزشک کودک بگویید دقیقاً از چه زمانی افت را دیده‌اید و آیا در درس‌های دیگر یا فعالیت‌های روزمره هم تغییری رخ داده است. تفاوت میان افت تازه و دشواری قدیمی که حالا بیشتر دیده می‌شود، به انتخاب مسیر بررسی کمک می‌کند. [۲][۵]
نشانه‌های اختلال یادگیری در خواندن، املا و ریاضی
| آنچه می‌بینید | چه چیزی را ثبت کنید؟ |
|---|---|
| روخوانی پرمکث کودک مرتب در خواندن واژه‌های ناآشنا گیر می‌کند. |
چند واژه‌ای را که در آن‌ها مکث می‌کند یا اشتباه می‌خواند، یادداشت کنید. |
| غلط‌های تکراری املا در چند دیکته، یک الگوی مشابه از اشتباه‌ها دیده می‌شود. |
دو دیکته تاریخ‌دار از هفته‌های مختلف، همراه با نمونه تمرین انجام‌شده نگه دارید. |
| دشواری در نوشتن کودک توضیح شفاهی روشنی می‌دهد، اما جمله‌های نوشته‌شده ناقص می‌مانند. |
یک تکلیف نوشتاری و توضیح کوتاهی از آنچه توانسته شفاهی بگوید، همراه ببرید. |
| دشواری در ریاضی در مقایسه عددها، محاسبه یا فهم مسئله بارها به کمک نیاز دارد. |
مشخص کنید در خواندن سؤال، انتخاب عمل ریاضی یا خود محاسبه گیر می‌کند. |
چه زمانی بهتر است موضوع را پیگیری کنید؟
تکرار یک الگو در چند تکلیف، مخصوصاً وقتی زمان زیادی از کودک می‌گیرد یا باعث می‌شود از همان درس دوری کند، دلیل خوبی برای گفت‌وگو با معلم است. در معیارهای تشخیصی اختلال یادگیری خاص، ادامه دشواری دست‌کم شش ماه با وجود کمک هدفمند بررسی می‌شود. ثبت نمونه‌ها، گفت‌وگو با مدرسه و شروع حمایت آموزشی می‌توانند از زمان مشاهده مشکل آغاز شوند. [۲][۵]
بدخطی، غلط املایی و دشواری جمله‌نویسی را جدا ثبت کنید
وقتی می‌گوییم «نوشتن برایش سخت است»، ممکن است سه مسئله متفاوت را توصیف کنیم. یک کودک متن را خوانا می‌نویسد ولی واژه‌ها را غلط هجی می‌کند. کودک دیگری واژه‌ها را درست می‌نویسد، اما برای ساختن چند جمله مرتبط به کمک نیاز دارد. کودکی هم ممکن است هنگام رونویسی از کتاب کند باشد، با اینکه در گفتن و نوشتن پاسخ درست عمل می‌کند. در نمونه‌هایی که به معلم نشان می‌دهید، مشخص کنید تکلیف دیکته، رونویسی یا نوشتن آزاد بوده است. این تفاوت به متخصص کمک می‌کند مهارت مورد نیاز را دقیق‌تر بررسی کند. [۲][۷]
برای ارزیابی اختلال یادگیری از کجا شروع کنیم؟
۱. از معلم بخواهید یک موقعیت مشخص را توضیح دهد
به جای اینکه فقط درباره نمره بپرسید، بخواهید معلم یک نمونه از کار کلاس را توضیح دهد. بپرسید «وقتی خودش صورت مسئله را می‌خواند، چه اتفاقی می‌افتد؟» یا «کدام نوع غلط در چند دیکته پشت سر هم دیده شده؟» بعد بپرسید چه کمکی امتحان شده و کودک چطور به آن پاسخ داده است. این گفت‌وگو نقطه شروع مناسبی برای هماهنگی بین خانه و مدرسه است. [۵][۷]
۲. نمونه‌های تاریخ‌دار و اطلاعات پایه را آماده کنید
دو یا سه نمونه از هفته‌های مختلف انتخاب کنید و کوتاه بنویسید کودک تکلیف را به‌تنهایی انجام داده یا با کمک. یادداشت کنید دشواری از چه زمانی شروع شده، چه تمرینی انجام داده‌اید و چه چیزی آسان‌تر شده است. اگر غیبت، تغییر مدرسه یا نگرانی درباره بینایی و شنوایی وجود دارد، آن را هم مطرح کنید. نمونه‌ای از کاری که کودک در آن خوب عمل می‌کند، به نشان‌دادن تصویر کامل‌تری از توانایی‌هایش کمک می‌کند. [۵][۷]
۳. درباره نتیجه ارزیابی و برنامه پیگیری سؤال کنید
متخصص آشنا با اختلالات یادگیری، گزارش خانواده و معلم، سابقه آموزش و نتیجه آزمون‌های متناسب را کنار هم می‌گذارد. در پایان بپرسید مهارتی که نیاز به کار دارد دقیقاً چیست، تمرین آن در خانه یا مدرسه چگونه انجام می‌شود و چه موقع باید پیشرفت را مرور کنید. یک هدف روشن مثل «خواندن دقیق‌تر واژه‌های تازه متناسب با پایه» به شما کمک می‌کند اثر حمایت را در نمونه‌های بعدی دنبال کنید. [۲][۷]
۴. برای جلسه بعد یک نمونه قابل مقایسه نگه دارید
در پایان ارزیابی مشخص کنید چه کسی تمرین را دنبال می‌کند و چه زمانی نتیجه را مرور می‌کنید. اگر هدف خواندن واژه‌های تازه است، برای مقایسه بعدی یک تمرین متناسب با همان سطح و با واژه‌های مشابه از معلم بگیرید. مشخص کنید کودک کدام کلمه را مستقل خوانده و در کدام قسمت کمک گرفته است. اگر هدف نوشتن جمله است، دو نوشته را از نظر همان مهارت مقایسه کنید. این کار کمک می‌کند پیشرفت در یک مهارت میان تغییر نمره‌ها یا سخت‌تر شدن تکلیف‌های کلاس گم نشود. [۵][۷]
در خانه چطور از کودک حمایت کنیم؟
تمرین را روی یک مهارت مشخص متمرکز کنید
تمرین همان بخش دشوار را با معلم یا متخصص هماهنگ کنید. برای نمونه، اگر کودک موقع ترکیب صداها برای خواندن واژه گیر می‌کند، از معلم بخواهید چند واژه مناسب همان تمرین را معرفی کند. اگر بخش دشوار در مسئله ریاضی فهم صورت سؤال است، از کودک بخواهید قبل از حساب‌کردن، به زبان خودش بگوید سؤال چه می‌خواهد. برای انتخاب تمرین بعدی از همان نمونه‌هایی استفاده کنید که نشان می‌دهند کدام مرحله آسان‌تر شده و کجا هنوز به کمک نیاز دارد. [۳][۵]
|
پیشرفت را با مثال به کودک نشان بدهید
وقتی می‌خواهید تشویقش کنید، دقیق بگویید چه کاری را بهتر انجام داده است. مثلاً بگویید «امروز قبل از حل مسئله، خودت گفتی سؤال چه می‌خواهد.» اگر تکلیف خسته‌اش کرده، دشواری آن را به رسمیت بشناسید و بعد سراغ یک قدم کوچک‌تر بروید. از خود کودک هم بپرسید کدام بخش برایش سخت‌تر بود و چه کمکی باعث شد ادامه‌دادن راحت‌تر شود. [۵]
حمایت هنگام تکلیف و تمرین مهارت را از هم جدا کنید
اگر هدف تکلیف، سنجش فهم درس علوم است، با معلم درباره شیوه‌ای صحبت کنید که کودک بتواند دانسته‌هایش را نشان دهد. ممکن است معلم برای همان تکلیف اجازه دهد سؤال برای کودک خوانده شود. وقتی هدف تمرین خودِ روخوانی است، نوبت به کار روی مهارت خواندن می‌رسد. هماهنگی درباره هدف هر فعالیت به شما کمک می‌کند بفهمید کجا کمک‌کردن مناسب است و کجا بهتر است اجازه دهید کودک خودش تلاش کند. نوع حمایت باید با نیاز فرزندتان و نظر معلم یا متخصص هماهنگ شود. [۲][۵]
سؤال‌های رایج والدین
آیا کودکی که خوب حرف می‌زند می‌تواند نارساخوانی داشته باشد؟
بله. ممکن است کودک داستانی را که شنیده با جزئیات تعریف کند و در عین حال برای خواندن دقیق و روان واژه‌ها به کمک نیاز داشته باشد. اگر این تفاوت در چند موقعیت تکرار شده، نمونه آن را برای معلم یا متخصص توضیح دهید تا مهارت خواندن مستقیم بررسی شود. [۳]
آیا غلط املایی یا وارونه‌نویسی یک حرف نشانه قطعی است؟
یک اشتباه به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست. پایه تحصیلی، فرصت آموزش، تکرار اشتباه و دشواری‌های همراه اهمیت دارند. اگر علاوه بر املا، خواندن واژه‌های تازه یا نوشتن جمله هم بارها دشوار می‌شود، از معلم بخواهید چند نمونه از هر مهارت را جداگانه بررسی کند. [۲][۳]
آیا یک تماس تلفنی برای تشخیص کافی است؟
تماس اولیه برای توضیح نگرانی و هماهنگی قدم بعدی مناسب است. تشخیص معمولاً به اطلاعات چند منبع، بررسی مستقیم مهارت‌های درسی و ارزیابی تخصصی نیاز دارد. هنگام تماس بپرسید برای جلسه چه مدارکی بیاورید، چه کسی ارزیابی را انجام می‌دهد و نتیجه چگونه به شما توضیح داده می‌شود. [۲][۷]
آیا نمره خوب یعنی فرزندم به ارزیابی نیاز ندارد؟
به زمانی که کودک برای رسیدن به آن نمره صرف می‌کند و مقدار کمکی که می‌گیرد هم نگاه کنید. بعضی کودکان با تمرین زیاد یا کمک خانواده می‌توانند نمره مناسبی بگیرند، اما در تکلیف مستقل هنوز دشواری دارند. اگر تفاوتی میان عملکرد مستقل و عملکرد با کمک می‌بینید، هر دو نمونه را در اختیار معلم بگذارید. [۲]
درخواست نوبت برای بررسی مشکل یادگیری فرزندتان
هنگام ثبت درخواست در مشاور ۴۲، بگویید مشکل بیشتر در روخوانی، املا یا ریاضی دیده می‌شود و از چه زمانی ادامه داشته است. مرکز برای هماهنگی و تأیید زمان با شما تماس می‌گیرد.
منابع
- مؤسسه ملی سلامت کودک و رشد انسان آمریکا، عوامل خطر مشکلات یادگیری
- انجمن روان‌پزشکی آمریکا، اختلال یادگیری خاص و معیارهای ارزیابی
- آکادمی اطفال آمریکا، اختلال خواندن و راهنمای والدین
- مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا، ارزیابی ADHD
- آکادمی اطفال آمریکا، حمایت از کودکان با دشواری یادگیری
- مرور پژوهش‌ها درباره عملکرد درسی کودکان متولدشده پیش از موعد
- آکادمی اطفال آمریکا، ارزیابی مشکلات یادگیری